1 marca – pamięć, której nie dało się zakopać
1 marca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – święto poświęcone żołnierzom podziemia niepodległościowego, którzy po 1945 roku nie złożyli broni i podjęli nierówną walkę z narzuconą Polsce władzą komunistyczną. Data ta nie jest przypadkowa. Tego dnia w 1951 roku, w więzieniu mokotowskim w Warszawie, zostali zamordowani strzałem w tył głowy członkowie IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
Ofiarami komunistycznego terroru byli m.in. ppłk Łukasz Ciepliński ps. „Pług”, „Ludwik” oraz jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel. Ich ciała zostały potajemnie zakopane w nieznanym miejscu. Byli ostatnim kierownictwem ostatniej ogólnopolskiej organizacji konspiracyjnej, która po wojnie kontynuowała tradycję Armii Krajowej. Aresztowani w latach 1947–1948, przeszli wyjątkowo brutalne śledztwa, których celem było nie tylko złamanie ich fizycznie, ale również wymazanie ich z narodowej pamięci.
Przez dziesięciolecia o losach żołnierzy drugiej konspiracji nie wolno było mówić. Dopiero po latach milczenia środowiska kombatanckie, rodziny poległych oraz organizacje patriotyczne zaczęły konsekwentnie domagać się, by wolna Polska oddała im należny hołd. Święto państwowe ustanowiono dopiero 3 lutego 2011 roku. Istotną rolę w przywracaniu pamięci odegrał wówczas prezes IPN Janusz Kurtyka, a inicjatywę wsparł prezydent RP Lech Kaczyński.
Pamięć żywa także w Goleniowie
W związku z obchodami Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie organizuje w Goleniowie dwa wydarzenia upamiętniające bohaterów antykomunistycznego podziemia.
Od 26 lutego 2026 roku przy kościele P.W. ŚW. KATARZYNY ALEKSANDRYJSKIEJ Plac Mieszka I, w Goleniowie prezentowana będzie wystawa IPN poświęcona Danuta Siedzikówna ps. „Inka”. Mobilna ekspozycja składa się z 18 plansz i przedstawia losy młodej sanitariuszki 5 Wileńskiej Brygady AK – od patriotycznego wychowania, przez działalność konspiracyjną, brutalne śledztwo prowadzone przez UB, aż po jej śmierć w 1946 roku. Wystawa pokazuje również wieloletni proces przywracania pamięci o „Ince”, w tym odnalezienie jej szczątków w 2014 roku na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku. Autorem ekspozycji są Artur Chomicz i Krzysztof Drażba z gdańskiego IPN. Tu możesz zobaczyć jak wyglądają plansze
Ekspozycja ukazuje „Inkę” nie tylko jako ofiarę komunistycznego terroru, lecz także jako symbol niezłomnej postawy młodego pokolenia Polaków, które wbrew wszystkiemu „zachowało się jak trzeba”.
Drugim wydarzeniem będzie spotkanie zaplanowane na 27 lutego 2026 roku, o godz. 17:00 zapraszamy na plebanię Parafii Rzymskokatolickiej przy ul. św. Jana Pawła II w Goleniowie, do salki św. Józefa na wykład historyczny oraz projekcję filmu dokumentalnego poświęconego Hieronimowi Dekutowskiemu ps. „Zapora” – legendarnemu cichociemnemu, dowódcy partyzanckiemu Armii Krajowej i WiN. Wydarzenie przybliży jego działalność niepodległościową, represje, jakim był poddany po wojnie, oraz wieloletnie poszukiwania miejsca jego pochówku. Słowo wstępne i wprowadzenie do filmu przedstawi pan Maciej Frycz z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Szczecinie.
1 marca o godz. 9:30 zostanie odprawiona Msza Święta w intencji naszej Ojczyzny oraz „Żołnierzy Wyklętych” w kościele P.W. ŚW. KATARZYNY ALEKSANDRYJSKIEJ Plac Mieszka I, w Goleniowie. Po mszy pod pomnikiem rtm. Witolda Pileckiego, odbędą się uroczystości upamiętniające pamięć o bohaterach walczących z okupantem Niemieckim, a po 1945r. Sowieckim.
Obchody w Goleniowie są okazją nie tylko do upamiętnienia konkretnych postaci, ale także do refleksji nad ceną wolności i znaczeniem pamięci historycznej. Historii „Żołnierzy Wyklętych” nie udało się zakopać – dziś wraca ona do przestrzeni publicznej jako ważny element tożsamości i odpowiedzialności kolejnych pokoleń.
Andrzej Bugajski
