Nie każda opłata na cmentarzu jest zgodna z prawem.

Nie każda opłata na cmentarzu jest zgodna z prawem. Polacy mogą odzyskać miliony złotych

Przez lata wiele osób w Polsce płaciło tzw. „opłaty za przedłużenie grobu” lub dodatkowe należności przy ponownym pochówku na miejscu, które już wcześniej zostało opłacone. W większości przypadków robiono to w dobrej wierze, ufając, że takie wymogi wynikają z prawa. Tymczasem coraz więcej orzeczeń sądowych pokazuje jasno – wiele z tych opłat pobierano bez podstawy prawnej.

Ustawa sprzed 65 lat, która wciąż obowiązuje

Zasady funkcjonowania cmentarzy w Polsce określa ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych. To akt prawny liczący już ponad sześć dekad, ale nadal obowiązujący. W niej znajduje się kluczowy zapis, który mówi, że grób nie może być użyty do ponownego pochówku przed upływem 20 lat. Po tym czasie można go wykorzystać ponownie, o ile żadna osoba nie zgłosi sprzeciwu i nie uiści opłaty przewidzianej za pochowanie zwłok.

W praktyce oznacza to, że jedyna dopuszczalna opłata, jaką można pobrać po upływie 20 lat, to właśnie ta związana z faktycznym pochówkiem – a nie z samym „przedłużeniem prawa do grobu”. Jeżeli ktoś już raz zapłacił za miejsce, nie ma podstaw, by po raz kolejny żądać od niego pieniędzy za samo utrzymanie czy „rezerwację” tego miejsca.

Co orzekły sądy

Przed sądami zaczęły pojawiać się skargi mieszkańców, którzy uznali, że pobierane przez gminy lub zarządców cmentarzy opłaty są bezzasadne. Wojewódzkie sądy administracyjne potwierdziły, że samorządy mogą pobierać wyłącznie te opłaty, które wynikają wprost z ustawy o cmentarzach.

Nie wolno więc tworzyć dodatkowych należności za czynności administracyjne, korzystanie z cmentarza, wjazd pojazdu, czy za tzw. „przedłużenie użytkowania grobu”. Sędziowie uznali, że nie ma żadnego przepisu, który dawałby gminom prawo do pobierania pieniędzy za rzeczy inne niż pochówek.

Co więcej, niektóre wyroki otworzyły drogę do żądania zwrotu nienależnie pobranych opłat, jeśli osoba posiada potwierdzenie ich uiszczenia i potrafi wskazać, że nie miały one ustawowej podstawy.

Nie dajmy się zastraszać

Niektóre parafie lub zarządcy cmentarzy próbują wymuszać opłaty, powołując się na groźbę „likwidacji grobu”. Tymczasem likwidacja grobu jest możliwa dopiero po upływie 20 lat i tylko wtedy, gdy nikt nie zgłosi sprzeciwu oraz nie opłaci miejsca zgodnie z ustawą.

Warto więc zachować dowody opłat i w razie potrzeby powołać się na konkretne przepisy – art. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych jasno określa, jakie opłaty są dopuszczalne. W przypadku wątpliwości można złożyć do gminy wniosek o udostępnienie podstawy prawnej naliczonych należności. Brak takiej podstawy to jasny sygnał, że dana opłata jest bezprawna.

Sytuacja w Gminie Goleniów

W Gminie Goleniów obowiązuje regulamin cmentarzy komunalnych, który określa zasady korzystania z miejsc pochówku oraz wysokość opłat. Mieszkańcy miasta i gminy wnoszą opłatę za miejsce pod grób na okres 20 lat. Po upływie tego czasu, aby zachować prawo do grobu, wymagana jest ponowna opłata na kolejne 20 lat.

Wysokość opłat jest zróżnicowana w zależności od rodzaju grobu. Za grób dziecięcy pobiera się opłatę około 200 zł, za miejsce pojedyncze w grobie ziemnym – około 370 zł. W przypadku grobów murowanych okres użytkowania wynosi 99 lat, a stawki są wyższe: za grób dwukomorowy opłata wynosi około 3 tysięcy złotych, za czterokomorowy – 5,5 tysiąca złotych, a za tzw. grób ponadnormatywny – ponad 7 tysięcy złotych.

Jeżeli po upływie 20 lat nie zostanie wniesiona ponowna opłata za grób ziemny, zarządca cmentarza może przeznaczyć to miejsce do ponownego pochówku, powołując się na art. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. W praktyce oznacza to, że w Goleniowie utrwaliła się praktyka pobierania tzw. „opłaty za przedłużenie prawa do grobu”. Choć lokalne przepisy powołują się na ustawę z 1959 roku, najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że tego rodzaju opłaty mogą być kwestionowane jako niezgodne z prawem.

Czas na zmianę przepisów

Eksperci prawa samorządowego podkreślają, że problemem jest archaiczność samej ustawy – pochodzi ona z 1959 roku, czyli z czasów, gdy nie istniały jeszcze krematoria, a większość pochówków odbywała się w grobach ziemnych. Obecne przepisy nie uwzględniają nowoczesnych form pochówku, takich jak urny czy grobowce rodzinne.

To powoduje, że gminy próbują „łatać” luki w przepisach własnymi uchwałami i regulaminami, które często wykraczają poza prawo. Dlatego coraz częściej mówi się o konieczności nowelizacji ustawy o cmentarzach, aby jednoznacznie uporządkować zasady pobierania opłat.

Co mogą zrobić mieszkańcy

Każdy, kto w ostatnich latach zapłacił za „przedłużenie grobu” lub inne opłaty nieprzewidziane w ustawie, ma prawo:

• zażądać od gminy wskazania podstawy prawnej pobrania pieniędzy,

• wystąpić o zwrot nienależnie uiszczonych środków,

• a w razie odmowy – złożyć skargę do sądu administracyjnego.

Warto też rozmawiać o tym publicznie – świadomość prawna mieszkańców sprawia, że urzędnicy i zarządcy cmentarzy muszą działać zgodnie z przepisami, a nie według własnych regulaminów.

Podsumowanie

Zgodnie z obowiązującym prawem, opłata za grób dotyczy wyłącznie pochówku i ewentualnego ponownego użycia miejsca po upływie 20 lat. Każda inna opłata – za przedłużenie, za utrzymanie miejsca, czy za samo „prawo do grobu” – jest wątpliwa prawnie i może być zakwestionowana. W świetle najnowszych orzeczeń sądowych tysiące Polaków mogą ubiegać się o zwrot nienależnie pobranych pieniędzy. Warto znać swoje prawa i nie dać się wprowadzić w błąd. Cmentarz jest miejscem pamięci – nie źródłem nielegalnych dochodów.

Źródła informacji:

• Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych

• Wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i Warszawie

• Opracowania medialne i prawnicze dotyczące opłat cmentarnych w Polsce

 

Podstawy prawne

1. Kluczowym aktem prawnym jest Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych („Ustawa o cmentarzach”). ISAP+1

   • Art. 1 ust. 1 stanowi: „Zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy”. ISAP

   • Art. 2 ust. 1 mówi, że „Utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast)”. ISAP

   • Najistotniejszy dla kwestii opłat jest art. 7 tej ustawy (art. 7 Ustawy o cmentarzach) – reguluje m.in. ponowne użycie grobu. Lex SIP+2edziennik.lublin.uw.gov.pl+2

     • Ust. 1: „Grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem lat 20.” Lex SIP

     • Ust. 2: „Po upływie lat 20 ponowne użycie grobu do chowania nie może nastąpić, jeżeli jakakolwiek osoba zgłosi zastrzeżenie przeciw temu i uiści opłatę, przewidzianą za pochowanie zwłok. Zastrzeżenie to ma skutek na dalszych lat 20 i może być odnowione.” Lex SIP+1

     • Ust. 3: „Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do chowania zwłok w grobach murowanych przeznaczonych do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby, a także do chowania urn zawierających szczątki ludzkie powstałe w wyniku spopielenia zwłok.” Lex SIP

2. Warto też zwrócić uwagę na Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej („Ustawa o gospodarce komunalnej”), art. 4 ust. 1 pkt 2, ale w orzecznictwie podkreśla się, że nie stanowi ona samodzielnej podstawy do ustalania wszystkich opłat cmentarnych, jeśli w ustawie szczególnej (Ustawa o cmentarzach) zakres opłat został uregulowany. Portal PS+1

 

Andrzej Bugajski